Önce kısaca Tuvaları tanıtırsak: Tuvalılar, Rusya’nın Türkçe konuşan halkı, Doğu Sibirya’da bulunan Tıva (Tuva) Cumhuriyeti’nin ana halkıdır. Toplam nüfusları yaklaşık 300 bin kişidir. Altay Ailesi, Türkçe Grubu’na giren Tuva dilinde konuşurlar. Yazı dili Kiril Alfabesi esas alınarak oluşturulmuştur. Büyük bir kısmı budist-lamaisttir, Budda öncesi kültler ve şamanizm de halan yaşamaktadır. Tuvalıların en eski ataları 1. bin yıl ortasında Tuva topraklarına sızan ve burada Ket, Samodi ve Hint Avrupa boyları ile karışan Orta Asya’lı Türk boylarıdır. Tuva boyları 6. yy’da Türk Kağanlığı’na girmişlerdir. 13. yy’ın ortasında Orta Asya’da güçlü bir boylar birliği olan Uygur Kağanlığı’nı kuran Türkçe konuşan Uygurlar, Türk Kağanlığı’nı bozguna uğratırlar ve Tuva dahil tüm topraklarını ele geçirirler. Uygur boyları zaman içinde yerel halkla karışır. Yenisey Kırgızları 9. yy’da Uygurlar üzerinde egemenlik kurarlar. Tuva’ya giren Kırgız boyları yerel halk arasında tamamen asimile olmuşlardır. 13. – 14. yy’larda Tuva’ya bir kaç Moğol boyu yerleşir, zaman içinde bunlar da yerel halk arasında asimile olurlar. Binyılın sonunda daha önce Samodi, Ket ve Tungus boylarının yerleştiği Tuva’nın doğu kısmına Uygurların akrabası, yine Türkçe konuşan Tuba boyları girmeye başlamışlardır. 19. yy’da Tuva’nın Türk olmayan tüm halkları Türkleşmiş, Tuba (Tıva) adı ise tüm Tuvalılar için ortak isim haline gelmiştir. 18. yy sonu ve 19. yy başında Tuva Mançurya Tsin Hanedanı boyunduruğunda iken Tuva etnosunun oluşum süreci tamamlanmıştır.

Tuva geleneksel kültürünün belkide en önemli özelliği insan ve doğa arasındaki organik bağa verilen önemdir. Tuvalıların inanışlarına göre onların etrafını saran her şey canlı idi ve nefes almaktaydı. Eski zamanlarda Dünya’yı ve doğayı tanır, onlarla kendilerini karşılaştırır böylece çevrelerindeki dünya üzerinden kendilerini anlatır, çevrelerindeki dünyayı ise kendileri üzerinden anlatırlardı. Bu nedenledir ki insan, doğa güçlerini yardımcısı olmaya çağırır, onların şerefine çeşitli kült törenleri yapardı. İnsan soyunun refahını sağlamak için doğanın desteğini almaya çabalardı. Bu dünya görüşü değişik doğa unsurlarını ve olaylarını saymaya yönelik kült sisteminin temelini oluşturmuştur. Örneğin, her yıl yapılan en popüler törenlerden biri sug dagılgazı denilen pınar kutsama törenidir. Bunun açıklaması Tuvalıların toprağın bereketi ve mahsulün çok olmasını su kültü ile ilişkilendirdikleri şeklindedir.

Pınar kutsama töreni iki aşamada yapılırdı. Tarım faaliyetlerine başlamadan önce ve tahılların yeni yeni olgunlaşmaya başladığı yazın ortasında.

Baharda toprak çalışmalarına başlamadan önce sulama kanalları açılırdı. Bu sırada aynı tarlada ekim yapacak bir kaç aile biraraya gelir ve san salır denilen tütsü yakma töreni yaparlardı. Bu pınar kutsama töreninin ilk aşaması idi, bu tören için kült din adamlarına ihtiyaç görülmezdi. Toplanan herkes yanında değişik yiyecekler getirir ve toy denilen küçük bir ziyafet verirlerdi. Yaşlı insanlar hayır duaları okurlardı.

İkinci aşama yağmur sezonu başlamadan hemen önce yapılırdı. Tören için en büyük kanal seçilir, kanala suyun dolmaya başladığı yerde herkes toplanırdı. Suyun çıktığı yerde yetişen ağaçlar çalama denilen değişik renkte bezlerle süslenirdi. İlk seferinde olduğu gibi tütsü ocağı yakılır, kuzu çevrilir ve ziyafet hazırlanırdı.

Törenin yapılması için bir lama davet edilirdi. Lama hamurdan bir boğa figürü yoğurur, bunun üzerinde dualar okur ve ardından da suyun çıktığı yerin dibine, suyun aktığı yönde olmak üzere gömerdi. Böylece suyun efendisine iyi bir mahsul için gerekli nemi sağlaması ricasında bulunulmuş olurdu. Dua okunması sırasında oradan bulunanları hepsi bir avuç tohum alır ve tütsü ocağına fırlatırdı. Ardından da ziyafete oturulurdu. Tören sırasında törensel yiyecekler süt ve süt ürünleri idi.

Kaynak: turkish.ruvr.ru’dan düzenlenmiştir.