• İçerik Kategorilerimiz

  • Anket

    Kazakistan'da "renkli devrim" olma ihtimali var mı?

    Yükleniyor ... Yükleniyor ...
  • ankara web tasarim

    Özbekistan

    15 Mayıs 2012

    Özbekistan 7 ana başlıkta incelenmektedir. Bunlar:

    1- Temel Göstergeler,

    2-Coğrafik Bilgiler,

    3-Nüfus Yapısı ve Dil,

    4-Doğal Kaynaklar ve Madencilik,

    5-Ülkenin Kısa Tarihçesi,

    6-Genel Ekonomik Durum,

    7-T.C. Özbekistan Temsilcilikleri Adres ve Telefonları

    1- Temel Göstergeler,

    Başkenti : Taşkent

    Yönetim Biçimi : Cumhuriyet

    Resmi Dili : Özbekçe

    Dini : İslam

    Para Birimi : Sum (1 Sum=100 tiyin)

    Yüzölçümü : 447.400 km2

    Nüfus : 27.555.300

    Kadın : %50

    Erkek : %50

    Yıllık nüfus artışı (%) : %1,8

    Nüfus Yoğunluğu (kişi/km2) : 61

    Türkiye ile Saat Farkı : 3 saat (yaz saati ile 2 saat)

    Haftalık Çalışma Saati (Ortalama) : 40 saat

    Resmi Tatil Günleri : -1 Ocak, Yeni Yıl Tatili 8 Mart, Kadınlar Günü -21 Mart, Nevruz -9 Mayıs, Hatıra Günü -1 Eylül, Bağımsızlık Günü -8 Aralık, Cumhuriyet -Anayasasının Kabul Günü -Ramazan Bayramı, -Kurban Bayramı.

    Uluslararası Telefon Kodu : +998

    Ortalama Ömür

    Kadın : 70 yıl

    Erkek : 63 yıl

    Okuma Yazma Oranı : %96

    Karayolu Uzunluğu : 183.900 km

    Otoyol Uzunluğu : 2.200 km

    Demiryolu Uzunluğu : 3.645 km

    2-Coğrafik Bilgiler,

    Özbekistan Cumhuriyeti, Orta Asya’nın merkezinde bulunan bir ülkedir. Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Afganistan ve Türkmenistan ile komşudur. Güneybatıdaki Ceyhun (Amuderya) ile kuzeydoğudaki Seyhun (Sırderya) ırmakları arasında uzanan toprakların büyük bölümünü kapsar. Kuzey ve kuzeybatıda Kazakistan, doğu ve güneydoğuda Kırgızistan ve Tacikistan, güneybatıda Türkmenistan, güneyde ise Afganistan’ın küçük bir bölümü ile çevrilidir. Ülkenin kuzey ile güney ucu arası 925 km, doğu ile batı ucu arası 1.400 km olup, sınırlarının toplam uzunluğu 6.221 km’dir. 1936’da kurulan Karakalpakistan Özerk Cumhuriyeti Özbekistan sınırları içindedir. Özbekistan, Karakalpakistan ile birlikte 13 bölgeye ayrılmıştır. Bu bölgeler : Andican, Buhara, Cizzah, Kaşkaderya, Namangan, Semerkant, Surhanderya, Sırderya, Taşkent, Fergana, Harezm ve Nevai bölgeleridir. Ülkenin yüzölçümü 447.400 km2’dir.

    Özbekistan’ın düz ve kurak batı kesimi, ülke topraklarının yaklaşık %80’ini oluşturur. Kuzeybatıdaki alüvyonlu Turan ovası, Aral Gölü’nün çevresinde 60-90 m’ye kadar yükselir. Güneyde ise Kızılkum Çölü’ne karışır. En batıdaki Üstyurt Yaylası (200 m) hafif dalgalı düz bir yüzeye sahiptir. Bölgenin en belirgin özelliği alçak sıradağlar, tuzlu bataklıklar, düdenler ve mağaralar bulunan kapalı havzalardır. Özellikle ülkenin batı kesiminde yer alan Karakalpakistan Özerk Cumhuriyetinde bulunan Nukus Vilayeti ve o bölgedeki topraklar Aral Gölü’nün giderek kuruması neticesinde aşırı bir tuzlanma ile karşı karşıya kalmıştır.

    Ülkede toprakların yaklaşık %3’ü ormanlıktır. Bitki örtüsü bölgelere göre değişiklik göstermektedir. Batıdaki düzlükler, havzalar ve dağ eteklerinde yüksekliğe göre değişen otsu bitkiler, dağ tepelerinde ise çalı türü bitkiler ya da ormanlar görülür.

    Özbekistan’da kuraklık yaygındır ve kara iklimi hüküm sürer. Yıllık yağış miktarı 200 mm’dir. Özbekistan’da yazlar uzun, kurak ve sıcak; kışlar ise soğuk ve kısadır. Yaz aylarında sıcaklık sık sık 40 derecenin üzerine çıkar. Kışın ise ortalama sıcaklık -12 dereceye kadar düşer.

    3-Nüfus Yapısı ve Dil,

    Dünya Bankası verilerine göre 2005 yılı sonu itibariyla 26,2 milyon kişilik bir nüfus büyüklüğüne sahip bulunan Özbekistan’ın 2008 yılı itibarıyla 27,6 milyon kişilik nüfusa ulaştığı tahmin edilmektedir. Özbekistan, Orta Asya’da en geniş nüfusa sahip olan ülkedir.

    Özbekistan’da 130′dan fazla etnik grup yaşamaktadır. Nüfusun %75,8′ini Özbekler oluşturmaktadır. Diğer etnik grupların dağılımı ise şu şekildedir : Rus %6, Tacik %4,8, Kazak %4,1, Tatar %1,6, Kırgız %0,9, Yahudi %0,1, Alman %0,1 ve diğerleri %6,6.

    Nüfusun yaş ortalaması 23.9′dur. Son istatistiklere göre ortalama yaşam süresi beklentisi

    erkeklerde 68,2, kadınlarda 73,0′tür.

    Halkın çoğunluğu Müslüman olmakla birlikte, %9′unu da Ortodokslar oluşturmaktadır. Çoğunlukla Özbekçenin konuşulduğu Özbekistan’da ikinci en çok konuşulan dil Rusçadır. Okuma yazma seviyesi %97′dir.

    Özbekçe, 1989 yılında Özbekistan Cumhuriyeti’nin resmî dili olarak kabul edilmiştir. Özbekçe yazımında önceleri Arap harfleri kullanılırken, 1924 yılından itibaren Latin alfabesine geçilmiştir. Ancak, Sovyet rejiminin 1930′larda Kiril alfabesinin kullanılması yönündeki baskıları dolayısıyla bundan vazgeçilmiştir. Bağımsızlığın ardından Latin alfabesi yeniden kullanılmaya başlamıştır. Buna rağmen, Rusça özellikle yerleşim yerlerinde yaygın bir şekilde kullanılmaktadır.

    4-Doğal Kaynaklar ve Madencilik

    Özbekistan’da 100’den fazla yeraltı maden çeşidi bulunmaktadır. Bunların başında; altın, bakır, gümüş, kurşun, çinko, uranyum ve benzeri yeraltı kaynakları gelmektedir. Özbekistan volfram, doğal gaz ve diğer yeraltı hammadde kaynakları bakımından önemli bir zenginliğe sahiptir.

    Özbekistan’da en önemli maden kaynağı altın yataklarıdır. Özbekistan, altın madenleri bakımından dünyada dördüncü, altın üretiminde ise BDT ülkeleri içinde Rusya’dan sonra ikinci, dünyada dokuzuncu sırada yer almaktadır. Altın yataklarının merkezi Nevai vilayetindeki Muruntov’dur. Burada 20 yıl önce altın bulunmuş ve işlenmeye başlanmıştır. Taşkent sınırında Cizzah ve Namangan vilayetlerinde de (Mercan-Bulak, Zarbitan, Çadak) altın maden yatakları vardır. Bu maden yatakları sayesinde Taşkent’e yakın Almalık şehri kurulmuş ve burası renkli metallerin işlendiği merkez haline gelmiştir. Zarafşan vadisinde bulunan altın madeni yatakları 1995 yılından 2007 yılına kadar Özbek-Amerikan ortak girişimi olan Zarafshan Newmont şirketi tarafından işletilmiştir.

    Ülkede bir diğer önemli doğal kaynak da bakırdır. Toplam bakır rezervleri 1.3 Milyon ton olarak hesaplanan Özbekistan, bu alanda dünyada onuncu sırada gelmektedir. Ülkede 40 yıl daha işletilebileceği öngörülen bakır, aynı zamanda ülkenin önemli ihraç kalemleri arasında yer almaktadır. Ülkemizin Özbekistan’dan bakır ithalatı da son yıllarda giderek artmaya başlamış ve 2003 yılında 27 milyon dolar olan bakır ithalatımız, 2005 yılında 137 milyon dolara, 2006 yılında 246 milyon dolara ve 2007 yılında 352 milyon dolara yükselmiş 2008 de ise 345 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.

    Dünyanın 4’ncü büyük uranyum üreticisi ve 5’inci ihracatçısı olan Özbekistan’da, Nevai Maden Metalurji Fabrikasındaki uranyum üretimi 2006 yılında 2.270 ton kaydedilmiştir.

    Özbekistan topraklarında çok miktarda tuz yatakları, alüminyum, mermer, granit, değerli taşlar ve inşaat malzemeleri hammaddesi vardır. Meşhur Gazdan mermer yatağı ülkede bulunmaktadır. Bu mermerler inşaatlarda, binalarda ve diğer çeşitli alanlarda kullanılmaktadır. Çakmak taşı, seramik, porselen mineralleri vardır. Siyah metallerden demir, manganez ve krom yatakları mevcut olup, bunları işlemek için Bekabad’da metalurji fabrikası kurulmuştur. Özbekistan’da çok miktarda manganez bulunan maden yatakları özellikle Dautaş, Kızılbayrak, Kaşkaderya sınır bölgelerinde yer almaktadır.

    Özbekistan sanayi üretiminde renkli metaller önemli yer tutmaktadır. Üretim, genel olarak altın, bakır ve ısıya dayanıklı metallerden oluşmaktadır. Bu alandaki en büyük işletme, Almalık’taki metalurji kompleksidir. Sözkonusu maden-metalurji fabrikasının modernize edilmesi amacıyla 2008-2012 döneminde 294 milyar Sum’luk (yaklaşık 232 milyon dolar) yatırım planlanmaktadır.

    Volfram ve mobilden üretimi Çırçık şehrinde kurulan fabrikada gerçekleştirilmektedir

    5-Ülkenin Kısa Tarihçesi,

    Özbek tarihinin başlangıcı hakkında çok az şey bilinmektedir. 13-17. yüzyıl arasındaki tarihî kaynaklarda, Deşt-i Kıpçak’ın doğu kısmında yaşayan Türkî kabileler genel bir adla “Özbekler”, yurt ise “Özbek Ulusu” şeklinde zikredilmektedir. Deşt-i Kıpçak kabilelerinin büyük bir kısmı Altın Orda hükümdarı Özbek Han (1312-1341) zamanında İslâm dinini kabul etmişlerdir. Altın Orda devleti kurulduğunda, Şibakan veya Şeyban’ın payına (Cengiz’in torunu) bugünkü kuzey Kazakistan ve Rusya tarafındaki topraklar düşmüştü. Şeybanî kabilelerinin en büyüğü Özbek Hanlığı idi.

    Özbekler 15. yüzyılın ortalarında güney-doğuya doğru ilerleyerek Sırderya nehrine ulaşmışlar ve burada yerleşik Türkî kabilelerle karışmışlardır. Cengiz soyundan gelen Ebulhayr Han (1412-1468) zamanında Kıpçak dil grubuna dahil olan kabileler ikiye bölünmüştür. Bunlardan bir kısmı (Kazaklar), kabileler konfederasyonuna katılmayı reddetmişler ve Kazakistan bozkırlarında göçebe olarak yaşmayı tercih etmişlerdir. “Özbek” adını almış olan diğer grup ise, Maveraünnehr’i ele geçirmiştir. Ebulhayr Han’ın torunu Şeybanî Han 1500 yılında Semerkand’ı alarak Orta Asya’da büyük bir güç oluşturmuştur.

    Türkistan’da 18. yüzyılda üç hanlık bulunuyordu; Buhara, Hive ve Hokand hanlıkları. Timur’dan sonra Orta Asya’da eski canlılık kalmamıştı. Medreselerde tamamen skolastik eğitim hakim olmuştu; artık eskisi gibi büyük alimler yetişmiyordu. Hanlıkların arasında devamlı bir çatışma vardı ve bu da onları zayıf bırakıyordu.

    On dokuzuncu yüzyıla gelindiğinde Orta Asya güneydeki İngilizlerle Kuzeydeki Ruslar arasında bir rekabet sahası olmuştu. İngilizlerin güneyden Türkistan’ı yağmalamalarından endişelenen Ruslar Hiyve’yi ele geçirmek niyetiyle harekete geçerler. 1839′daki ilk teşebbüs başarısızlıkla sonuçlanır. Bunun üzerine Ruslar, Orta Asya hanları ile iyi münasebet kurma çabasına içine girerler. 1847′de Rusların Raim tahkimli mevkiini almalarıyla ilişkiler yeniden gerginleşir. 1853′te Akmescit Kalesi’ni zapt ederler. 1860 senesinde Bişkek ve Tokmak şehirleri, 1864′te ise Türkistan, Çimkent, Evliya-Ata şehirleri Rusların eline geçer.

    Türkistan’ın en büyük şehirlerinden biri olan Taşkent şehrinin 1865′te Ruslar tarafından zapt edilmesiyle Rus ilerlemesi yeni bir aşamaya girer. Rusların iyi talimli ve modern silahlarla donanmış ordusu karısında Taşkentliler de dayanamaz. Taşkent’in alınmasıyla Rus ilerlemesi hız kazanır.1868′de Türkistan’ın diğer büyük şehri Semerkant da Rusların eline geçer. Bunun üzerine, Buhara Hânı Rus himayesini kabul etmek, Hokand Hânı da Ruslarla bir anlaşma yapmak zorunda kalır (1868). Böylece, görünüşte bağımsız olmakla birlikte, Hokand Hanlığı da Rus nüfuzu altına girer. Sekiz sene sonra (1876) çıkan karışıklığı bahane ederek Ruslar Hokand’ı da tamamen işgal edecek ve yerine Fergana eyaletini kuracaklardır. Geriye Hive Hanlığı kalmıştır. Rus komutan Kaufmann 1873′te buraya doğru harekete geçer ve kısa süren bir direnişten sonra Hive şehrini de ele geçirir (1873).

    Ruslar’a karşı direnme noktası olarak sadece Teke Türkmenlerinin bulunduğu yerler kalmıştır. Hive’nin alınmasından dört yıl sonra Ruslar Teke Türkmenlerinin elindeki Göktepe’ye doğru da harekete geçerler. Rus saldırısı Teke Türkmenlerince kırılır ve Ruslar ilk defa büyük kayıp verirler. 1880-1881 senelerinde Göktepe’ye karşı yeniden saldırıya geçen Ruslar, epey kayıp verdikten sonra bu defa ele geçirmeyi başarırlar. Kısa bir süre sonra Aşkabad ve Merv şehirleri de Rusların eline geçer ve böylece 20-25 sene gibi kısa bir zaman içinde bütün Türkistan Ruslar tarafından işgal edilmiş olur.

    Rusların Türkistan’ı işgalinden sonra Orta Asya’da modernleşme büyük bir hız kazanmıştır. Demir yolları, demir yollarının gelişiyle oluşan nakliyat ve ticaret, telgraf, posta teşkilatı, bankacılık hep Rus işgalinden sonra gelmiştir. Demiryollarının döşenmesine şimdiki Türkmenistan’dan başlanmış ve ilk olarak 1880′de Krasnovodak (Kızılsu) hattı inşa edilmiştir. 1886′da bu hat Amuderya kıyısına gelmiş, 1898′de ise Taşkent’e ulaşmıştır. 1900­1905 seneleri arasında Taşkent-Orenburg hattı yapılmış ve bundan sonra daha yeni hatlarla demir yolu inşasına devam etmiştir.

    Orta Asya, 1920′li yıllarda bölgedeki Türk cumhuriyetlerinin kurulmasından önce, etnik ve dile dayalı devlet kavramına yabancıydı. Siyasi oluşumlar, bir hanedana ve dine bağlılık üzerine kurulmuştu. On dokuzuncu yüzyılda topluluklar genellikle iç içe yaşamaktaydılar ve alt etnik kimlikler (kabile, aşiret, yöre ve aile) bağlılıkların belirlenmesinde etnik aidiyetten daha önemliydi. İktidar mücadeleleri etnik gruplardan ziyade, hanedanlar ve aşiretler arasındaydı. Çok etnikli ve genellikle iki dilli hanlıkların idarecisi Özbek olsa da, saray dili Farsça’ydı. Dile dayalı bir tanımlama ile toprağı ilişkilendirme fikri Orta Asya’nın siyasi anlayışına yabancıydı. Etnik yapılanmalar, daha sonra, siyasi amaçlarla ortaya çıkarılan yapılar olup Sovyet kuramcılar tarafından yaratılmıştır.

    Günümüz Siyasî ve İdari Yapı

    Ülke, 31 Ağustos 1991′de Sovyetler Birliği’nden bağımsızlığını ilan etmiştir. Özbekistan Komünist Partisi kendini lağvederek Demokratik Parti adını almıştır. 8 Aralık 1992′de yeni Anayasa kabul edilmiştir. Bu Anayasayla sivil hakların temel prensipleri ve kuvvetler ayrılığının (güçler paylaşımının- yasama, yürütme, yargı) hukuki temeli kurulmuştur. Demokratik Parti başkanı İslam Kerimov, 29 Aralık 1991 tarihinde yapılan başkanlık seçimlerini kazanarak Başkanlık Makamına gelmiştir.

    İslam Kerimov 24 Mart 1990 yılından itibaren ülkenin idaresindedir. Çok geniş yetkilerle donatılmış olan Cumhurbaşkanı, ülkenin nihai karar vericisi durumundadır.

    Özbekistan’da 13 idarî bölge bulunmaktadır. Karakalpakstan Cumhuriyeti de ülke içinde özerk bir yapıya sahip bir idarî birimdir. Özbekistan’ın başkenti olan Taşkent, aynı zamanda 2,5 milyon nüfusu ile Orta Asya’nın en büyük şehridir.

    6-Genel Ekonomik Durum

    Ülkenin 2008 yılı Gayri Safi Yurt İçi Hasılası (GSYİH) bir önceki yıla göre % 9 büyüme oranıyla 36.839,4 milyar Sum’a ulaşmıştır.

    Son beş yıl incelendiğinde GSYİH ortalama % 8.1 oranında büyüme gösterirken 2008 yılında ise % 9 büyüme hızıyla ortalamanın üzerinde büyüme hızına ulaşılmıştır. Son yıllardaki hızlı büyüme güçlü iç ve dış talepden kaynaklanmaktadır. Özellikle yurtdışında çalışan yurtiçi yerleşiklerin gönderdiği dövizler (GSYİH’nın %12 si) ve ülkenin ihraç mal fiyatlarının (altın ve hidrokarbon) devrevi olarak yüksek seyretmesinin etkisiyle tüketim ve gayrimenkule yatırım canlılığını korumaktadır. Ancak 2008 yılının son çeyreğinde başlayan uluslararası mali krizın GSMH’ya etkisini dış talebin ve işçi dövizlerinin azalmasının neticesinde iç talebin azalması nedeniyle 2009 yılı verilerinin ortaya çıkması ile göstermesi beklenmelidir.

    Özbekistan sağlanan hızlı ekonomik büyümeye rağmen düşük gelire sahip ülkeler gurubunda yer almaktadır. 2007 yılında kişi başına düşen gelir % 26.4 artışla 806.3 ABD $’ına, 2008 yılında da kişi başına gelir % 19.02 artışla 959.7 ABD $’ına yükselmiştir.

    7-T.C. Özbekistan Temsilcilikleri Adres ve Telefonları

    TAŞKENT BÜYÜKELÇİLİĞİ
    Adres: AKADEMIK YAHYA GULAMOV KUCHESI NO: 87 TASHKENT REPUBLIC OF ÖZBEKISTAN
    Telefon: 00 998-71 113 03 00
    Faks: 00 998-71 113 03 33
    turemb@bcc.com.uz
    http://taskent.be.mfa.gov.tr
    Bağlı Birimler

    ASKERİ ATEŞELİK
    Adres: AKADEMIK YAHYA GULAMOV KUCHESI NO: 87 TASHKENT
    Telefon: 00 998-71 133 41 64
    Faks: 00 998-71 132 14 95
    trembasy@online.ru
    Görev Bölgesi: Özbekistan

    EĞİTİM MÜŞAVİRLİĞİ
    Adres: AKADEMİK YAHYA GULAMOV KUCHESI NO:87 TASHKENT
    Telefon: 00 998-71 133 74 83, 133 63 31
    Faks: 00 998-71 133 08 33, 133 63 31
    Görev Bölgesi: Özbekistan

    KÜLTÜR MÜŞAVİRLİĞİ
    Adres: AKADEMİK YAHYA GULAMOV KUCHESI NO. 87 TASHKENT
    Telefon: 00 998-71 132 15 17
    Görev Bölgesi: Özbekistan

    BASIN MÜŞAVİRLİĞİ
    Adres: AKADEMIK YAHYA GULAMOV KUCHESI NO: 87 TASHKENT
    Telefon: 00 998-71 136 03 70
    Faks: 00 998 71 136 03 70

    TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ
    Adres: GOGOL KUCESI NO: 87 TASHKENT / REPUBLIC OF UZBEKISTAN
    Telefon: 00 99871 – 133 29 19
    Faks: 00 99871 – 133 29 19
    dttas@bcc.com.uz

    EKONOMİ MÜŞAVİRLİĞİ
    Adres: Akademik Y.Gulomov Kucesi-87 Tashkent/UZBEKİSTAN
    Telefon: 00 998 71 236 28 84
    Faks: 00 998 71 136 28 84
    hmtashkent@bcc.com.uz ; hmtashkent@treasury.gov.tr ; huseyin.dogan@hazine.gov.tr

    TİKA Özbekistan Temsilciliği

    Adres : V. Vahidov Ko’chasi, No: 52 Yakasaray / Tashkent, UZBEKİSTAN
    E-Posta Adresi :
    taskent@tika.gov.tr

    Tel: (00 998 71) 252 54 57 
    Faks: (00 998 71) 252 59 51

    Kaynaklar: TİKA Özbekistan Ülke Raporu, 2009; T.C. Başbakanlık İGEME Özbekistan Ülke profili, 2009; T.C.Taşkent Büyükelçiliği Ticaret Müşavirliği tarafından hazırlanan Özbekistan’ın Genel Ekonomik Durumu ve Türkiye ile Ticari-Ekonomik İlişkileri, Temmuz 2009 raporlarından derlenmiştir.

     

    “Özbekistan” için 1 Yorum

    1. Ake CAN diyor ki:

      Özbekistan ın Türkiye de sesi olan http://www.altinmiras.com sitesini ziyeret ediniz. Özbekistan ile ile ilgili makaleleri okuyarak bilgilerinizi güncelleyiniz.

    Yorumlarınızın Yönetici Onayını Beklemesini İstemiyorsanız, Üye Olmak İçin Tıklayınız

    Misafir Olarak Yorum Yapın