В столице Катара Дохе на 38-м заседании Комитета всемирного наследия ЮНЕСКО в Список мирового наследия были включены два турецких объекта: селение Джумалыкызык в Бурсе и античный город Пергам в Бергаме, провинция Измир.Согласно Конвенции об охране природного и культурного наследия, принятой ЮНЕСКО в 1972 году, сторонами-подписантами которой является 191 страна, до сегодняшнего дня в Список всемирного наследия были включены следующие памятники на территории Турции: Историческая часть Стамбула, Национальный парк Гёреме и скалы Каппадокии, мечеть и госпиталь в городе Дивриги, руины Хаттуша, Немрут-Даг, древний город Иераполь и Памуккале, Ксанф-Летоон — столица древней Ликии, город Сафранболу, археологические раскопки древней Трои, комплекс мечети Селимие в Эдирне и поселение эпохи неолита Чатал-Хююк.

Проекты «Бурса и Джумалыкызык: Рождение Османской империи» и «Пергам: многоуровневое культурное пространство»  были одобрены 21-им членом Комитета единогласно. Таким образом, общее количество турецких объектов, ставших всемирным культурным наследием, возросло с 11 до 13.

В первой столице Османского государства Бурсе расположено множество памятников истории периода становления империи. Также город отличается развитой промышленностью и природными богатствами. Примечательно то, что в селении Джумалыкызык с 700-летней историей до наших дней сохранилась жилая застройка османского периода. Бурса и Джумалыкызык являются образцом османского мировосприятия, отличавшегося торговой культурой и сельским укладом жизни в городских окрестностях.

«Бурса и Джумалыкызык: Рождение Османской империи» состоит из 6-ти объектов: район Ханлар, включающий в себя комплекс Орхангази и окрестности, комплексы Хюдавендигар (Мурад I), Йылдырым (Баязит I), Ешиль (Мехмед I), Мурадие (Мурад II) и селение Джумалыкызык.

Еще одним культурным объектом, включенным в этот список, является античный город Пергам, находящийся в районе Бергама провинции Измир. Древний город Пергам, известный своим культурным богатством, считается одним из важнейших центров культуры и искусства эллинистического периода. Пергам, в котором находилась одна из крупнейших библиотек эллинистического периода, был включен в список в категории культурного ландшафта. Там сохранилось множество исторических памятников эллинистического, римского, византийского и османского периодов. Этот объект включает в себя 9 составляющих: акрополь, 7 купольных гробниц, святилище Кибелы.

Также на территории Турции, страны с уникальным историко-культурным наследием, находятся 52 объекта, включенных во временный Список культурного наследия ЮНЕСКО, из них 2 комплексных (природно-культурных), 1 природный и 49 культурных,

БУРСА ДЖУМАЛЫКЫЗЫК  ЖӘНЕ ИЗМИР ПЕРГАМА ЮНЕСКО ДҮНИЕ ЖҮЗІЛІК  МҰРА ТІЗІМІНЕ  ЕНГІЗІЛДІ

Катар Мемлекетінің  астанасы Дохада өткен Халықаралық конгресс орталығында  Дүние жүзілік мұра комитетінің  38-съезінде, Түркияның «Османлы  империясының  қалыптасу орны» болып табылатын -  Бурсадағы Джумалыкызык және  «Көп қабатты мәдени-тарихи пейзаж алаңы» болып табылатын Измирдегі Пергама орындарын  Дүние жүзілік мұра  тізіміне қабылдауға шешім қабылданды.

ЮНЕСКО 1972 жылы  191  елдің қатысуымен қабылдаған «Дүние жүзілік мұраның мәдени және табиғи орындарын  қорғау туралы келісімшартта» Дүние жүзілік мұра  тізіміне Түркиядан қазіргі уақытқа дейін мына жерлер енгізілген еді: Стамбулдың тарихи орындары, Дивриги Ұлы  Джами және  Дарушиффа мешіті, Хититтердің астанасы болған Хаттуша, Немрут тауы, Ксантос – Летон, Трои сәулеттік алаңы, Гореме ұлттық саябағы мен  Кападокия, Памуккале Хиерополис,  Шафранболу қаласы, Едирне Селмие Джами және  Куллиеси мешіті және кешені, Неолиттік  кезеңдегі  Чаталхойюк. Түркияның 11 өңірі еңгізілген Дүние жүзілік мұра  тізіміне  тарихи шешіммен Бурса мен Пергама да қосылды. Осылайша, Дүние жүзілік мұра тізіміне енген Түркияның мәдени және тарихи  орындарының саны 13-ке жетті.

 Османлы империясының бірінші астанасы болған және империяның қалыптасу кезеңіне қатысты көптеген тарихи ескерткіштерді сақтап қалған Бурса, бүгін де  өзінің индустриясымен, табиғи көрікті жерлерімен алдыңғы қатардан көрінуде. Бурсаның 700  жылдық тарихына ие Джмуалыкызык  өңірі, Османлы кезеңінің дәстүрлі сәулетін күні бүгінге дейін сақтап қалғандығы назар аудартады. Бурса және Джумалыкызык сауда-мәдениеті мен қала маңайындағы ауыл өмірінің үздіксіз жалғасуы, Османлы өмірінің  бейнесін жақсы көрсетуде. Дүние жүзілік мұра тізіміне  «Османлы  империясының  қалыптасу орны»  болып енген Бурса мен  Джумалыкызык алты тарихи кешеннен тұрады:  Орхангазы кешені мен сол аймақты өз алаңына еңгізетін Ханлар Өңірі, Худавендигар (1-ші Мурад) кешені, Йылдырым (1-ші Баязид) кешені, Иешиль (1-ші  Мехмед) кешені, Мурадие (2-ші Мурад) кешені және  Джумалыкызык ауылы.

Аталмыш тізімге еңгізілген келесі мәдени мұрамыз  Измир – Пергама. Өзінің  тарихи мұрасымен, байлығымен Измирдің тарихына ашылған есік болып саналатын Пергама – Антикалық кезеңде Пергамон болып аталып, Эллинистикалық кезеңнің аса маңызды мәдени және өнер орталықтарының бірі болған.  Эллинистикалық кезеңдегі ең үлкен кітапханалардың бірі орналасқан Пергама, мәдени пейзаж санатында тізімге алынды. Пергама 9  тарихи кешеннен тұрады: Эллинистикалық, Римдік, Шығыс  Римдік және  Османлы кезеңінің  қабаттары,  акрополь, Жеті Қорған  және сонымен бірге Кыйбеле киелі орны.

Еліміз қайталанбас әлеуетін иеленген және   2 құрама (тарихи/мәдени), 1 табиғи және 49 мәдени объектілерін қосқанда жалпы 52 объекті ЮНЕСКО  Дүние жүзілік мұра тізіміне енгізілді.

BURSA CUMALIKIZIKVE İZMİR BERGAMA UNESCO DÜNYA MİRAS LİSTESİNDE

Katar´ın başkenti Doha´da Katar Ulusal Kongre Merkezinde yapılan 38. Dünya Miras Komitesi Toplantısı’nda, Türkiye’den, “Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğuşu alanı” olarak Bursa ve Cumalıkızık ile “Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı” olarak da İzmir Bergama’nın, Dünya Miras listesinde yer almasına karar verildi.

UNESCO’nun 1972 yılında kabul ettiği ve 191 ülkenin taraf olduğu “Doğal ve Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi”nce Türkiye’den Dünya Mirası Listesi´ne bugüne kadar İstanbul´un Tarihi Alanları, Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası, Hattuşa: Hitit Başkenti, Nemrut Dağı, Xanthos-Letoon, Truva Arkeolojik Alanı, Göreme Milli Parkı ve Kapadokya, Pamukkale Hierapolis, Safranbolu şehri, Edirne Selimiye Cami ve Külliyesi, ve Çatalhöyük Neolitik Alanı girmişti. Türkiye’den 11 bölgenin yer aldığı listeye bu tarihi kararla Bursa ve Bergama da eklenmiş oldu. Böylelikle, Türkiye’nin Dünya Miras Listesindeki kültürel ve karma miras alanı sayısı 13’e yükseldi.

Osmanlı Devleti’nin ilk başkenti olan ve imparatorluğun kuruluş dönemine ait pek çok tarihi eseri barındıran Bursa, sanayisi ve doğal güzellikleri ile de öne çıkmaktadır. Bursa’nın, 700 yıllık geçmişe sahip Cumalıkızık köyü ise Osmanlı Dönemi konut dokusunu günümüze kadar korumuş olması bakımından dikkat çekicidir. Bursa ve Cumalıkızık ticari kültürü ve kente yakın kırsal yaşamın devamlılığı ile Osmanlı yaşam vizyonuna iyi bir örnek teşkil etmektedir. “Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğuşu” Dünya Miras Alanı, Orhangazi Külliyesi ve çevresini içine alan Hanlar Bölgesi, Hüdavendigar (I. Murad) Külliyesi, Yıldırım (I. Bayezid) Külliyesi, Yeşil (I. Mehmed) Külliye, Muradiye (II. Murad) Külliyesi ve Cumalıkızık Köyü olmak üzere altı bileşenden oluşuyor.

Söz konusu listeye alınan diğer kültürel varlığımız ise İzmir Bergama’dır. Kültürel mirası ve zenginlikleri ile İzmir’in tarihe açılan kapısı olan Bergama, Antik Çağda Pergamon adı ile anılmakta ve Helenistik dönemin en önemli kültür ve sanat merkezlerinden biri sayılmaktadır. Helenistik dönemin en büyük kütüphanelerinden birinin kurulduğu Bergama, kültürel peyzaj kategorisinde listeye alındı. Helenistik, Roma, Doğu Roma ve Osmanlı dönemlerine ait katmanları içerisinde barındıran Bergama, akropol, çevresindeki yedi adet Tümülüs ve Kybele Kutsal alanı olmak üzere dokuz bileşenden oluşuyor.

Tarihi ve kültürel zenginlikleri açısından eşsiz imkanlara sahip ülkemizden 2 karma (kültürel/doğal) 1 doğal ve 49 kültürel olmak üzere toplam 52 adet varlık da UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi’nde yer almaktadır.