Türkiye ile Rusya’nın komşu olduğu Karadeniz’de son dönemde Amerikan savaş gemilerinin artan hareketliliği sıkıntı yaratmaya başladı.  ABD’nin bölgeye yeni bir destroyer yolladığını açıklamasının hemen ardından, Kazakistan Dışişleri

 Bakanı Yerlan İdrisov ile geçtiğimiz Cuma günü yaptığı toplantı sonrası açıklamada Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov,ABD savaş gemilerinin Karadeniz’de bulunma süresini geçtiği gerekçesiyle Türkiye’ye uyarıda bulunulduğunu söyledi. Ankara’dan gelen yanıtta ise,  “Türkiye, Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ni 78 yıldır titizlikle uygulamaktadır. İddialar hiçbir şekilde gerçeği yansıtmamaktadır.” Olaya ilişkin turkrus.com’da yayınlanan haberi duyurmadan önce  okuyucularımıza hatırlatalım ki Türk Deniz Kuvvetleri’nin  komuta kademesi 2008 yılındaki Rusya-Gürcistan savaşı sırasında ABD gemilerinin Montrö Anlaşması çerçevesinde Karadeniz’e girmesine karşı çıkmış ve bu sırada aktif görevde bulunan birçok denizci Balyoz vs. davalardan mahkum olarak deniz kuvvetlerinden uzaklaştırılmıştı. Haber şöyle;

2008′de yaşanan Gürcistan krizi sırasında yoğunlaşan, son dönemde özellikle Romanya’ya odaklanan ABD’nin  Karadeniz’deki “askeri hareketliliği” Moskova’dan tepki aldı.

Kısa süre önce,  Karadeniz kıyısındaki Köstence limanında bulunan  “Mihail Kogalniceanu” hava üssünde Amerikan askerlerinin sayısını artırmak için bu ülkenin yönetiminden izin istenmişti. Brüksel’deki NATO dışişleri bakanları toplantısına katılan askeri bir kaynak, “Asker sayısının bir buçuk kat yani 1 binden 1,5 bine artırılması düşünülüyor” demişti. Bu arada ABD’nin Karadeniz’e yeni bir destroyer yolladığı, savaş gemisi Donald Cook’un Ukrayna ve NATO’ya sembolik destek amacıyla İspanya’dan yola çıktığı, önümüzdeki hafta Karadeniz’e giriş yapacağı dün açıklanmıştı.

İşte tüm bu gelişmelerin yaşandığı ortamda, Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ilk kez Ankara’ya doğrudan uyarıda bulundu.

Geçtiğimiz Cuma  Moskova’da Kazakistan İçişleri Bakanı Yerlan İdrisov ile bir araya geldiği toplantı sonrası konuya değinen Lavrov, ABD savaş gemilerinin Karadeniz’de bulunma sürelerinin ve ağırlıklarının Montrö Sözleşmesi’ni ihlal ettiği konusunda Türkiye ve ABD’nin dikkatinin çekildiğini kaydetti.   Türkiye’ye 1936 yılında imzalanan Montrö anlaşması maddelerine uyma çağrısı yapan Lavrov, “Son dönemde Türkiye Boğazları üzerinden Karadeniz’e açılan Amerikan savaş gemilerinin, burada bulunma sürelerini anlaşmalara aykırı biçimde birkaç defa uzattıklarına şahit olduk. ABD tarafına olduğu gibi Boğazlar’ın sahibi Türkiye’ye de altına imza attığı Montrö anlaşması şartlarına sadık kalmasını tavsiye ediyoruz. Karadeniz’de kıyısı bulunmayan ülkelerin burada bulunma süreleri ve tonajları anlaşmayla belirlenmiştir” dedi.

Ankara’dan yanıt

Türkiye’den Rusya’ya Montrö yanıtı gecikmedi. Dün gece yapılan açıklamada, Türkiye’nin Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ni titizlikle uyguladığı belirtilerek, Rusya Büyükelçiliği’nin iddialarına gerekli yanıtın verildiği kaydedildi.

Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklama şöyle:

“Türkiye, Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ni 78 yıldır titizlikle uygulamaktadır. Montrö Sözleşmesi’nin uygulanması bağlamında RF Dışişleri Bakanı’na atfen basına yansıyan iddialar hiçbir şekilde gerçeği yansıtmamaktadır.  Ankara’daki Rusya Federasyonu Büyükelçiliği tarafından Bakanlığımıza da iletilmiş olan bu iddialara gerekli yanıt esasen verilmiştir.”

Sıkıntının nedeni…

Lavrov’un Montrö anlaşması maddelerini hatırlatmasına Rusya ile Ukrayna krizi başlamadan önce Soçi şehrindeki Kış Olimpiyatları nedeniyle Karadeniz’e giriş yapan Amerikan donanmasına ait USS Taylor fırkateyninin neden olduğu belirtiliyor. Hürriyet’teki bir habere göre, Karadeniz sularına 6 Şubat’ta giriş yapan USS Taylor, 12 Şubat’ta yakıt ikmali sırasında Samsun limanında karaya oturmuştu. Kaza nedeniyle Karadeniz’den zamanında çıkış yapamayan fırkateyn, ancak 7 Mart günü bir çekici gemi yardımıyla Boğazlardan geçirilerek Ege’ye çıkartılabilmişti. Karadeniz’e 8 Mart’ta giriş yapan Amerikan savaş gemisi USS Truxton ise deniz tatbikatı gerçekleştirdikten sonra, tanınan süreden önce 21 Mart’ta çıkış yapmıştı.

Montrö Boğaz’ı koruyor

Montrö Boğazlar Sözleşmesi; Türkiye, SSCB, İngiltere, Fransa, Bulgaristan, Romanya, Yunanistan, Yugoslavya ve Japonya tarafından 1936 yılında İsviçre’de imzalandı.

İstanbul ile Çanakkale Boğazları üzerinde egemenlik hakkının Türkiye’ye ait olduğunu tanıyan antlaşma, ticari gemilerin Karadeniz’e serbestçe giriş çıkış yapmalarına olanak sağlıyor.

Antlaşma, savaş gemileri konusunda kısıtlamalar koyuyor. Barış döneminde savaş gemisi geçirecek ülke 15 gün önceden Türkiye’ye bildirmek zorunda.

Karadeniz’e kıyısı olmayan ülkeler 30 bin tonun üzerindeki savaş gemilerini Boğazlar’dan geçiremiyorlar. Ayrıca bu ülkelere ait savaş gemileri Karadeniz’de 21 günden fazla kalamıyor.

Montrö, Rusya ve Gürcistan arasında 2008 yılında yaşanan savaş sırasında gündeme gelmişti.

ABD Karadeniz’de hareketli

“Dünya Bülteni”nin derlediği bilgilere göre,  Kırım krizi, Türkiye’nin Karadeniz’e açılan boğazlarında savaş gemisi trafiğine neden oldu. Rusya’nın yolladığı savaş gemilerine karşılık 1936 Montrö Anlaşması nedeniyle Karadeniz’de kıyısı olmadığından içeride bir savaş gemisini en fazla 21 gün tutabilen Amerika Birleşik Devletleri (ABD) de, kurallar gereği bölgeyi iki hafta önce terk eden bir gemisinden sonra Karadeniz’e yeni bir destroyer gemisi daha göndereceğini açıkladı. ABD Savunma Bakanlığı Pentagon, yapılan konuşlandırmanın Ukrayna krizi nedeniyle Rusya’ya sembolik bir mesaj olduğunu belirtirken, ABD Dışişleri Bakanlığı da bunun bölgedeki NATO müttefiklerini korumak için düşünüldüğünü açıkladı.

Üst düzey bir Pentagon yetkilisi, Montrö gereği Türkiye’den alınan izin sonrası önümüzdeki günlerde Karadeniz’e yollanacak destroyerin halen İspanya’daki Rota limanından yola çıkan güdümlü füze destroyeri Donald Cook olduğunu açıkladı. Geminin resmi olarak Karadeniz’de bulunma sebebinin ise bölgedeki NATO müttefikleriyle yürütülecek bir tatbikat olduğunu belirtti. Pentagon Sözcüsü Steve Warren ise Montrö şartları gereği bölgeyi 21 Mart’ta Karadenizi terk eden USS Truxton’dan sonra Karadeniz’de görevlendirilecek yeni savaş gemisinin “ABD’nin bölgeye olan taahhütleri konusunda müttefiklere güvence vereceğini” ifade etti.

ABD Dışişleri Sözcüsü Marie Harf da, günlük basın toplantısında yaptığı açıklamada, atılan adımın “NATO müttefiklerini tehditlere karşı korumak için düşünüldüğünü” belirtti. Harf, Karadeniz’e kıyısı olan NATO üyesi ülkelerin Türkiye, Romanya ve Bulgaristan olduğunun hatırlatılması üzerine ise ülke ismi vermeden bunun tüm NATO müttefiklerini kapsayıcı bir önlem olduğunu söyledi.

Rusya’nın Kırım’ı ilhakının hemen ardından, ABD’nin Avrupa Ordusu EUCOM, Polonya’daki Lask Hava Üssü’ne ABD Hava Kuvvetleri bünyesinde yer alan 12 adet F-16 savaş uçağını göndermişti. Geçici görevlendirmenin ise ucu açık bırakılmıştı. EUCOM, Baltık bölgesine de 6 ilave F-16 savaş uçağı daha gönderdiğini duyurmuştu. Ancak askeri uzmanlar, Soğuk Savaş döneminde bölgede 350 bin kişilik bir kuvveti bulunan EUCOM’un 67 bin kişiye gerilediğini hatırlatarak, atılan bu adımların sembolik olmaktan öteye gidemeyeceğini belirtmişlerdi.

Kaynak: http://www.turkrus.com/64932-abd-karadenizi-bulandiriyor-xh.aspx#sthash.veGLDE4H.dpuf