Tatar aydınlanma hareketinin öncülerinden Kayyum Nasıri için 15 Mayıs 2015(bugün) saat: 10.00’da Ankara’da TÜRKSOY Genel Sekreterliği’nde uluslararası katılımcılarla Kayyum Nasıri Sempozyumu gerçekleştiriliyor.

Kayyum Nasıri Kimdir?

15 Şubat 1825 tarihinde Kazan civarındaki Yarı Şırdan Köyü’nde doğan Nasıri’nin asıl ismi Abdülkayyum’dur. Babası Abdünnasır Molla, Nasıri’ye temel dini bilgileri öğrettikten sonra onu Kazan’a götürerek Akmescid Medresesi’ne vermiştir. Burada 1855 yılına kadar dini eğitim gören Nasıri bu süreç içerisinde Arapça, Farsça ve Rusça öğrenmiştir. İlerleyen yıllarda İlahiyat Akademisi’nde Tatarca öğretmenliği yapan Nasıri, 1871 yılında işten uzaklaştırılmasının ardından medreselerde okuyan Tatar çocuklarına Rusça kurslar düzenleyerek geçimini sağlamıştır. 1879 yılına kadar çeşitli Rus okullarında öğretmenliğe devam eden Nasıri görevini bıraktıktan sonra geçimini tercümanlık, kitaplarının gelirleri ve Rusça bilmeyen Tatarların resmi dairelerdeki işleri için yazdığı dilekçelerle sağlamaya çalışmıştır.

1869’lı yıllardan itibaren yayıncılık işine girişen Nasıri, risalelerinin büyük bir kısmını çeşitli kitaplardan toplayarak kaleme almıştır. Nasıri’nin en önemli yönlerinden biri dil konusundaki görüş ve faaliyetleridir. Eskiden beri İdil-Ural bölgesinde süregelen Osmanlı ve Çağatay Türkçesi yerine müstakil, saf Tatarca’yı ön plana çıkarmaya çalışan Nasıri, girişimlerinde çoğu zaman yalnız kalmıştır.

Yaşamı boyunca Tatar Türkçesi’nin Çağatayca’nın bir kolu olduğunu, kendine has kaide ve usullerinin bulunduğunu savunarak saf Tatarca ile yazı yazmaya gayret etmiştir.

1871 yılında İdil-Ural bölgesinde ilk defa takvim geleneğini başlatan Nasıri bunu 1897 yılına dek sürdürmüştür. Çıkardığı takvimlerde genel bilgilerin yanı sıra  tarih, coğrafya ve halk edebiyatı gibi konulara da yer vermiştir. Nasıri ayrıca Türk Tatar toplumu arasında ilk defa matematik, geometri, coğrafya, anatomi ve sağlık bilgisi ders kitapları kaleme almış ve bu ilim dallarında Tatarca terimler geliştirmek için çalışmalar gerçekleştirmiştir.

Tatar yenilikçilik düşüncesinin en önemli temsilcilerinden olan Kayyum Nasıri, özellikle yazdığı ders kitapları, talim ve terbiye konusundaki görüşleriyle döneminde Gaspıralı İsmail ile başlayan eğitimde yenileşme hareketinin öncülerinden biri olmuştur.

Yaşamı süresince Osmanlıca, Farsça ve Arapça’dan edebiyata dair bir çok metni Tatarca’ya çeviren Nasıri, Kabusname, Kırk Vezir, Kırk Bakça ve Fevakihu’l-cülesa adlı eserlerinde bu metinlere yer vermiştir. Özellikle dil ve edebiyat meselelerine dair çalışmalara ağırlık veren Nasıri, Tatarca’nın imla kaideleriyle sarf ve nahvini sözlüğünü de edebiyat dünyasına kazandırmıştır.

1902 yılında vefat eden Nasıri, yaşadığı devirde saçtığı ilim ve irfan ışığı ile gereken vazifesini yerine getirmiş olduğu gibi dile getirdiği fikir ve sözlerin yanı sıra bıraktığı eserleriyle günümüzde de yaşamaya devam etmektedir.

Sempozyum katılımcıları

Prof.Dr. Radif ZAMALETDİNOV, Prof.Dr. Alfiya YUSUPOVA, Doç.Dr. Gülnara ZAMALETDİNOVA, Doç.Dr. Tahir GİLAZOV, Prof. Dr. Mehmet KALPAKLI, Doç. Dr. İsmail TÜRKOĞLU, Prof. Dr. İsmet BİNER,Yrd. Doç. Dr. Metin DEMİRCİ, Dr. Rasim HUSNUTDİNOV